Grenzen stellen klinkt soms zo eenvoudig.
- Zeg gewoon wat vaker nee.
- Geef aan wat je wel en niet wilt.
Maar grenzen gaan over iets veel fundamentelers. Ze gaan over de vraag:
Hoeveel ben jij bereid van jezelf op te geven om de ander tevreden te houden?
Want iedere keer dat je ja zegt terwijl je eigenlijk nee voelt, gebeurt er iets. Iedere keer dat je over je vermoeidheid heen stapt, je mond houdt om de vrede te bewaren, gedrag accepteert dat je raakt of jezelf kleiner maakt zodat een ander zich prettig blijft voelen, ga je een stukje bij jezelf vandaan.
Eén keer hoeft daar niets mis mee te zijn. Maar wanneer het een patroon wordt, betaal je uiteindelijk zelf de prijs.
Je lichaam weet het vaak eerder dan jij
Een grens ontstaat niet pas wanneer je hardop nee zegt. Je lichaam heeft hem vaak allang gevoeld. Die spanning in je buik wanneer iemand iets van je vraagt. De irritatie die opkomt wanneer je voor de zoveelste keer beschikbaar moet zijn. De vermoeidheid na een gesprek waarin je voortdurend rekening hield met de ander. Dat knagende gevoel wanneer je ergens mee instemt terwijl alles in jou eigenlijk zegt:
dit wil ik niet.
We zijn alleen ontzettend goed geworden in het negeren van die signalen. We redeneren ze weg.
- Ach, zo erg is het niet.
- Ik wil niet moeilijk doen.
- Die ander bedoelt het vast niet zo.
- Ik kan het nog wel even volhouden.
Totdat je lichaam of je emoties harder gaan spreken. Boosheid. Uitputting. Frustratie. Afstand. Wrok. Niet omdat je ineens een lastig mens bent geworden, maar misschien omdat je te lang niet hebt geluisterd naar wat je zelf nodig had.
Waarom vinden we grenzen zo moeilijk?
Omdat een grens bijna altijd een risico met zich meebrengt.
- De ander kan teleurgesteld zijn.
- Je misschien egoïstisch vinden.
- Boos worden.
- Afstand nemen.
En voor veel mensen voelt dat ongemakkelijker dan zichzelf nog één keer aanpassen. Dus zeggen we ja. Niet omdat we het werkelijk willen, maar omdat we bang zijn voor wat er gebeurt wanneer we nee zeggen. En daar zit een belangrijk verschil.
Liefdevol zijn is niet hetzelfde als jezelf verlaten.
Rekening houden met een ander is prachtig. Jezelf voortdurend wegcijferen niet.
Grenzen stellen is geen egoïsme
Er bestaat een hardnekkig idee dat een goed mens altijd beschikbaar is.
- Helpt.
- Begrijpt.
- Geeft.
- Verdraagt.
Maar hoeveel liefde zit er werkelijk in geven wanneer je ondertussen uitgeput, geïrriteerd of verbitterd raakt?
Een grens zegt niet:
jij bent niet belangrijk.
Een grens zegt:
ik ben ook belangrijk.
Dat is iets heel anders. Zelfliefde betekent daarom niet alleen aardig voor jezelf praten, een bad nemen of iets leuks voor jezelf kopen. Zelfliefde wordt soms juist zichtbaar op momenten die helemaal niet prettig voelen.
Wanneer je zegt:
- Dit wil ik niet.
- Zo wil ik niet behandeld worden.
- Hier heb ik nu geen ruimte voor.
- Dit kan ik niet voor je dragen.
- Tot hier en niet verder.
Dat kan spannend zijn. Maar soms is een grens precies de plek waar zelfrespect begint.
Het schuldgevoel dat daarna komt
En dan heb je eindelijk een grens aangegeven… en voel je je schuldig. Daar haken veel mensen alsnog af.
Zie je wel, dit voelt verkeerd. Misschien ben ik toch te hard geweest.
Maar schuldgevoel betekent niet automatisch dat je iets verkeerd hebt gedaan. Soms betekent het simpelweg dat je iets doet wat je niet gewend bent. Wanneer je jarenlang hebt geleerd dat de behoeften van anderen voorgaan, voelt rekening houden met jezelf vreemd.
Wanneer je altijd de vrede hebt bewaard, voelt een grens bijna als ruzie maken. Wanneer je eigenwaarde afhankelijk is geworden van aardig gevonden worden, kan iemand teleurstellen voelen alsof je wordt afgewezen als persoon. Dan is de werkelijke oefening niet alleen de grens uitspreken.
Het is ook bij jezelf blijven wanneer de ander hem niet leuk vindt.
Een grens is geen muur
Grenzen betekenen ook niet dat iedereen die je triggert uit je leven moet verdwijnen. Dat vind ik minstens zo belangrijk. Niet ieder ongemakkelijk gevoel betekent dat iemand over je grens gaat.
- Soms raakt iemand gewoon iets in jou.
- Soms krijg je kritiek die je niet wilt horen.
- Soms botst een ander standpunt met jouw overtuigingen.
- En soms is een moeilijk gesprek juist nodig.
Een gezonde grens is daarom geen muur waarmee je alles buitenhoudt wat niet prettig voelt.
Een grens helpt je onderscheiden:
- Wat is van mij en wat is van jou?
- Wat accepteer ik en wat niet?
- Waar moet ik voor mezelf opkomen en waar heb ik zelf iets te onderzoeken?
Dat vraagt veel meer bewustzijn dan simpelweg overal nee tegen zeggen.
Mensen die gewend waren aan jouw gebrek aan grenzen kunnen protesteren
Hier zit misschien wel een van de pijnlijkste lessen. Wanneer jij verandert, verandert de dynamiek met de mensen om je heen. De persoon die altijd op jou kon rekenen, vindt het misschien vervelend wanneer jij ineens niet beschikbaar bent. Degene die gewend was dat jij alles pikte, kan jouw nieuwe grens overdreven vinden. Degene die profiteerde van jouw aanpassing, kan zeggen:
Je bent veranderd.
En misschien klopt dat. Misschien ben je veranderd. Misschien ben je gestopt met jezelf voortdurend in allerlei bochten wringen om iedereen tevreden te houden. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Soms is de weerstand van een ander juist het eerste teken dat jouw grens eindelijk zichtbaar wordt.
Grenzen beschermen niet alleen jou
Sterker nog, goede grenzen kunnen relaties juist eerlijker maken. Wanneer je nooit zegt wat je werkelijk wilt, kan een ander daar ook nauwelijks rekening mee houden. Wanneer je steeds ja zegt en ondertussen wrok opbouwt, lijkt er aan de buitenkant misschien vrede, maar van binnen groeit afstand. Een eerlijke nee kan daarom uiteindelijk veel liefdevoller zijn dan een oneerlijke ja.
Met grenzen laat je zien:
- dit ben ik.
- dit kan ik geven.
- dit heb ik nodig.
- en hier stopt mijn verantwoordelijkheid.
Dat geeft duidelijkheid. En echte verbinding heeft duidelijkheid nodig.
Kies jezelf zonder de ander af te wijzen
Grenzen stellen betekent niet dat je vanaf nu alleen nog aan jezelf denkt. Het betekent dat je jezelf niet langer automatisch als laatste plaatst.
- Je kunt liefdevol zijn en nee zeggen.
- Je kunt begrip hebben voor iemands teleurstelling én bij je besluit blijven.
- Je kunt van iemand houden én bepaald gedrag niet accepteren.
- Je kunt iemand helpen zonder diens hele leven te gaan dragen.
- Je kunt verbonden zijn zonder jezelf kwijt te raken.
Dat is voor mij zelfliefde. Niet jezelf boven een ander plaatsen. Maar ook niet langer onder jezelf doorzakken om een ander overeind te houden.
En misschien is dat uiteindelijk waar een gezonde grens werkelijk over gaat:
niet hoeveel je van een ander kunt verdragen, maar hoeveel trouw je aan jezelf durft te blijven terwijl je met die ander verbonden bent.
Want iedere keer dat je een grens serieus neemt, geef je jezelf dezelfde boodschap:
Mijn gevoelens doen ertoe. Mijn behoeften doen ertoe. Ik doe ertoe.
En daar hoef je je niet voor te verontschuldigen.
