We zien de schaduw van een ander meestal haarscherp. Die van onszelf? Een stuk minder.
De arrogantie van de ander. Zijn controledrang. Haar slachtofferschap. De behoefte om gelijk te krijgen. We herkennen het vaak onmiddellijk. Maar wat gebeurt er wanneer precies dat wat wij in een ander veroordelen ook iets in onszelf raakt?
Carl Jung gebruikte daarvoor het begrip de schaduw, de delen van onszelf die we liever niet zien, niet erkennen of niet bij onszelf vinden passen. Gevoelens, eigenschappen, verlangens en oude pijn die we hebben weggestopt.
Maar wat we wegstoppen, verdwijnt niet automatisch. En misschien ligt daar wel een van de grootste valkuilen van persoonlijke en spirituele ontwikkeling. Want wat we niet in onszelf willen zien, herkennen we soms des te sterker in een ander.
Wat raakt jou zo?
Iedereen kent het. Iemand maakt een opmerking en je voelt onmiddellijk irritatie. Een bepaalde persoon hoeft maar iets te plaatsen op sociale media en je voelt de boosheid al opkomen. Je voelt weerstand tegen iemand die dominant is, arrogant, egoïstisch, oppervlakkig of juist voortdurend slachtoffer lijkt te zijn.
Soms is die reactie volkomen begrijpelijk. Mensen kunnen grenzen overschrijden. Ze kunnen manipuleren, liegen, kwetsen of zich ronduit schadelijk gedragen. Maar er is nog een andere vraag die je jezelf kunt stellen:
Waarom raakt juist dít mij zo diep?
Dat is een heel andere vraag dan: Wie heeft gelijk?
Het betekent niet dat het gedrag van de ander ineens goed is. Het betekent ook niet dat alles wat je buiten jezelf waarneemt een projectie van jezelf is. Het betekent alleen dat je bereid bent te onderzoeken wat er in jou gebeurt.
En precies daar begint bewustwording.
De ander drukt misschien op een knop die er al zat
Een trigger ontstaat vaak niet uit het niets. Iemand kan iets aanraken wat al langer in ons aanwezig is: angst om afgewezen te worden, niet gezien worden, tekortschieten, verlaten worden, machteloos zijn of niet goed genoeg zijn. De ander drukt als het ware op een knop.
Maar de knop zat er al.
Dat maakt triggers interessant. Niet omdat je jezelf overal de schuld van moet geven, maar omdat ze informatie bevatten.
- Wat wordt hier geraakt?
- Waar ken ik dit gevoel van?
- Waarom krijgt deze persoon zoveel invloed op mijn innerlijke toestand?
En misschien nog belangrijker:
Wil ik dat die ander zoveel macht over mijn gemoedstoestand heeft?
Wanneer je reactie je gaat besturen
We denken graag dat we bewust kiezen hoe we reageren. Maar veel reacties ontstaan razendsnel.
- Boosheid roept boosheid op.
- Een verwijt krijgt een tegenverwijt.
- Iemand valt ons aan en onmiddellijk ontstaat de neiging om terug te slaan.
Voor je het weet zit je in hetzelfde patroon als degene tegen wie je je verzet. Dat zie je overal.
- In relaties.
- Binnen families.
- Op de werkvloer.
- In politiek.
- En misschien nergens zo zichtbaar als op sociale media.
Mensen beschuldigen elkaar van haat terwijl ze zelf steeds hatelijker worden. Ze bestrijden intolerantie met intolerantie. Ze veroordelen agressie terwijl hun eigen woorden steeds agressiever worden. En daar zit misschien wel de ongemakkelijkste vraag van allemaal:
Kunnen we in onze strijd tegen iets uiteindelijk zelf gaan lijken op datgene wat we bestrijden?
Je kunt tegen manipulatie, haat, ego of onvrijheid strijden en ondertussen zelf steeds meer vanuit manipulatie, haat, ego of onvrijheid gaan handelen. Het moeilijkste is misschien niet het herkennen van wat er mis is met de ander. Het moeilijkste is opmerken wanneer datgene waartegen je strijdt langzaam bezit van jou neemt.
Niet iedere strijd hoeft gevoerd te worden
Bewustzijn betekent niet dat je nooit boos mag zijn. Boosheid kan juist belangrijke informatie geven. Het kan aangeven dat er een grens wordt overschreden, dat iets niet klopt of dat je voor jezelf of een ander moet opkomen.
Het verschil zit niet in het wel of niet voelen van boosheid. Het verschil zit in wat je ermee doet.
- Je kunt boosheid voelen zonder haar onmiddellijk de leiding te geven.
- Je kunt een grens stellen zonder iemand te vernietigen.
- Je kunt ergens krachtig tegenin gaan zonder jezelf onderweg kwijt te raken.
- Je kunt afstand nemen zonder haat.
En soms bestaat de krachtigste reactie uit helemaal niet reageren. Niet iedere provocatie verdient jouw aandacht. Niet iedere discussie verdient jouw energie. Niet iedereen heeft recht op toegang tot jouw binnenwereld.
Dat is geen zwakte. Dat is regie.
Schaduwwerk betekent niet dat alles aan jou ligt
Ook daar ontstaat soms verwarring over. Binnen de love & Light scene hoor je vaak:
Als iemand jou raakt, zal het wel jouw spiegel zijn.
Maar zo eenvoudig ligt het niet. Niet alles is jouw projectie.
- Soms gedraagt iemand zich simpelweg respectloos.
- Soms is een situatie ongezond.
- Soms moet je weggaan, een grens trekken of iemand verantwoordelijk houden voor zijn gedrag.
Schaduwwerk betekent niet dat je kwaad goedpraat. Het betekent ook niet dat je alle verantwoordelijkheid bij jezelf neerlegt.
Het betekent dat je twee dingen tegelijk kunt onderzoeken:
Wat gebeurt daar buiten mij?
en
Wat gebeurt er hierdoor binnen mij?
Die twee kunnen prima naast elkaar bestaan. Misschien is juist dat volwassen bewustzijn, niet alles buiten jezelf leggen, maar ook niet alles naar jezelf toe trekken.
De moeilijkste persoon om te leren kennen
We besteden ontzettend veel tijd aan het begrijpen van anderen.
- Waarom doet hij zo?
- Waarom zegt zij dat?
- Wat is zijn probleem?
- Wat bezielt haar?
Maar misschien is de interessantere vraag:
- Wat gebeurt er eigenlijk in míj?
- Welke patronen herhaal ik?
- Waar word ik steeds opnieuw door geraakt?
- Welke verhalen vertel ik mezelf?
- Welke overtuigingen bepalen mijn reacties?
- Waar heb ik steeds behoefte aan erkenning?
- Waar zit mijn gekwetste trots?
- Waar veroordeel ik iets bij een ander wat ik bij mezelf liever niet onder ogen zie?
Dat vraagt moed.
Durf je te kijken naar de kanten van jezelf waarop je minder trots bent.
- Je jaloezie.
- Je oordeel.
- Je behoefte aan controle.
- Je verlangen om gelijk te krijgen.
- Je angst.
- Je boosheid.
- Je neiging om terug te slaan.
Niet om jezelf daarvoor te veroordelen. Maar om te voorkomen dat deze delen ongemerkt jouw leven gaan besturen.
Hoe bewust ben je eigenlijk wanneer je denkt dat je bewust bent?
Dat vind ik misschien wel de interessantste vraag. We kunnen heel veel weten over psychologie, spiritualiteit, bewustzijn en persoonlijke ontwikkeling. We kunnen praten over trauma, ego, triggers, energie, grenzen, autonomie en zelfliefde. We kunnen precies aanwijzen waar een ander nog “werk te doen” heeft.
Maar kennis over bewustzijn is nog niet hetzelfde als bewust zijn.
- Je kunt alles weten over triggers en toch volledig vanuit een trigger reageren.
- Je kunt voortdurend spreken over liefde en ondertussen vol oordeel zitten.
- Je kunt vrijheid verkondigen terwijl je innerlijk wordt geregeerd door angst, wrok of de behoefte om gelijk te krijgen.
- Je kunt jezelf heel bewust vinden en ondertussen nauwelijks merken hoe sterk je automatische patronen jouw gedrag bepalen.
Misschien blijkt bewustzijn daarom niet uit wat je weet. Maar uit wat je doet op het moment dat je geraakt wordt.
Vrijheid begint tussen prikkel en reactie
We denken bij vrijheid vaak aan omstandigheden buiten onszelf. Kunnen doen wat je wilt. Je eigen keuzes maken. Niet door anderen worden beperkt. Maar er bestaat ook een vorm van innerlijke vrijheid. De ruimte tussen wat er gebeurt en hoe jij daarop reageert. Als iemand met één opmerking jouw hele dag kan bepalen, hoeveel regie heb je dan werkelijk?
Als iemand die je niet mag voortdurend in je gedachten aanwezig is, wie bezit dan eigenlijk jouw aandacht?
Als je steeds automatisch dezelfde reactie geeft wanneer een oude wond wordt geraakt, hoe vrij is die reactie dan?
Bewustwording creëert ruimte. Soms maar een paar seconden.
Een klein moment waarin je kunt denken:
- Dit raakt mij.
- Ik voel wat er gebeurt.
- Maar ik hoef er niet automatisch naar te handelen.
Misschien begint daar wel een van de meest onderschatte vormen van vrijheid. Niet doordat niemand je meer triggert. Niet doordat je nooit meer boos, bang, jaloers of gekwetst bent. Maar doordat niet iedere emotie automatisch bepaalt wat jij vervolgens doet.
Misschien is dat het echte innerlijke werk
We kunnen de wereld analyseren. We kunnen systemen bekritiseren, mensen ontmaskeren, misstanden aanwijzen en precies vertellen wat anderen verkeerd doen.
Soms is dat noodzakelijk.
Maar als we ondertussen nooit onderzoeken wat er in onszelf gebeurt, blijft een belangrijk deel van het werk liggen.
- Want je kunt veel weten over de wereld en jezelf nauwelijks kennen.
- Je kunt spreken over bewustzijn en volledig worden bestuurd door je eigen triggers.
- Je kunt vrijheid verkondigen terwijl je innerlijk gevangen blijft in wrok, angst of de behoefte om gelijk te krijgen.
Misschien begint werkelijke bewustwording daarom niet bij het doorzien van anderen, systemen of de wereld, maar bij het moment waarop je durft te zien wat er in jou gebeurt wanneer die wereld je raakt.
Want zolang je niet ziet wat jou vanbinnen bestuurt, ben je misschien veel minder vrij dan je denkt.
Wat je bewust kunt zien, hoeft je niet langer onbewust te besturen.
