Bewustzijnsniveaus van David Hawkins

Waarom kan dezelfde gebeurtenis de ene dag voelen als een ramp en op een ander moment als iets waar je prima mee om kunt gaan? Waarom reageren we soms vanuit angst, boosheid of machteloosheid, terwijl er op andere momenten ruimte is voor vertrouwen, acceptatie of liefde?

Volgens de Amerikaanse psychiater en spiritueel leraar David R. Hawkins heeft dat onder andere te maken met de **staat van bewustzijn van waaruit we naar onszelf en het leven kijken**.

Zijn bekende *Map of Consciousness*, vaak vertaald als de **bewustzijnsschaal**, beschrijft verschillende niveaus van menselijke ervaring: van schaamte, schuld en apathie tot moed, acceptatie, liefde, vreugde en vrede.

Ik gebruikte deze bewustzijnsschaal jaren geleden al binnen mijn opleiding voor Gelukscoach. Niet om mensen in hokjes te plaatsen of om te bepalen wie ‘hoger’ of ‘lager’ zou zitten, maar als een manier om zichtbaar te maken hoeveel invloed onze innerlijke toestand heeft op wat we denken, voelen, waarnemen en uiteindelijk doen.

En misschien is dat wel het interessantste aan de schaal. Je kijkt niet alleen naar de wereld, je kijkt vanuit een bepaalde toestand

In zijn boek *Letting Go: The Pathway of Surrender* beschrijft Hawkins emoties niet als iets wat losstaat van onze gedachten. Volgens hem liggen gevoelens vaak onder onze gedachten en kleuren ze de manier waarop we een situatie interpreteren.

Neem iets heel eenvoudigs: iemand reageert niet op je WhatsApp-bericht.

• Vanuit angst kun je denken: Er zal wel iets mis zijn.
• Vanuit boosheid: Waarom reageert diegene niet gewoon?
• Vanuit trots: Dan reageer ik zelf ook niet meer.
• Vanuit acceptatie: Ik weet niet waarom er nog geen antwoord is. Ik wacht het even af.

De gebeurtenis is precies hetzelfde. Wat verandert, is de innerlijke positie van waaruit je naar die gebeurtenis kijkt.

Dat is een belangrijk uitgangspunt van Hawkins: onze staat van bewustzijn beïnvloedt onze perceptie van de werkelijkheid.

De bewustzijnsschaal

Hawkins geeft de verschillende niveaus een getal tussen 1 en 1000. Hij beschrijft deze schaal als logaritmisch. De getallen zijn dus niet bedoeld als percentages of rapportcijfers. In Letting Go gebruikt hij onder andere de volgende niveaus:

De tabel geeft een overzicht, maar ieder niveau vertegenwoordigt bij Hawkins veel meer dan alleen een emotie. Het gaat om een bepaalde manier van **denken, voelen, waarnemen en omgaan met het leven**.

Wat betekenen de verschillende bewustzijnsniveaus?

Schaamte – 20

Onderaan de schaal staat schaamte. Bij schaamte richt de afwijzing zich niet alleen op iets wat je hebt gedaan, maar op jezelf. De innerlijke boodschap is bijvoorbeeld: Er is iets mis met mij of Ik ben niet goed genoeg. Hawkins verbindt dit niveau met vernedering, jezelf klein maken en een sterk verlies van eigenwaarde. Iemand kan zich het liefst terugtrekken, onzichtbaar maken of verdwijnen.

Schuld – 30

Bij schuld staat zelfverwijt centraal. Het is mijn schuld. Ik had dit anders moeten doen. Schuld kan volgens Hawkins leiden tot zelfbestraffing, spijt en zelfsabotage. Het verschil met schaamte is subtiel maar belangrijk. Schaamte zegt: Ik ben verkeerd. Schuld zegt eerder: Ik heb iets verkeerd gedaan en moet daarvoor boeten.

Apathie – 50

Apathie is de toestand van machteloosheid en hopeloosheid. Het heeft toch geen zin. Ik kan hier niets aan veranderen. Er is weinig energie beschikbaar om in beweging te komen. De omstandigheden lijken sterker dan jijzelf en mogelijkheden zijn moeilijk te zien.

Verdriet – 75

Bij verdriet staat verlies centraal. Dat kan het verlies zijn van een persoon, relatie, gezondheid, mogelijkheid, toekomstbeeld of iets anders waaraan we gehecht waren. De aandacht blijft gemakkelijk hangen bij wat er niet meer is: Als het nu maar anders was gelopen. Verdriet hoort vanzelfsprekend bij het leven. Binnen Hawkins' schaal gaat het vooral om een toestand waarin iemand sterk met het verlies geïdentificeerd blijft en moeilijk voorbij het gemis kan kijken.

Angst – 100

Vanuit angst wordt de wereld ervaren als gevaarlijk, onzeker of onvoorspelbaar. De aandacht zoekt voortdurend naar wat er mis kan gaan. Daardoor kunnen zorgen, controle, waakzaamheid, onzekerheid, jaloezie en vermijding toenemen. Angst probeert veiligheid te creëren, maar kan er tegelijkertijd voor zorgen dat het leven steeds kleiner wordt.

Verlangen – 125

Bij verlangen wordt vervulling vooral buiten jezelf gezocht. Als ik dat maar heb...of Als die persoon maar van mij houdt... of Als ik meer geld, erkenning, succes of zekerheid heb, dan voel ik mij goed. Volgens Hawkins heeft verlangen iets onverzadigbaars. Zodra het ene doel bereikt is, dient het volgende zich alweer aan. Het probleem is dus niet dat we wensen of verlangens hebben. Het wordt ingewikkelder wanneer we gaan geloven dat iets buiten onszelf noodzakelijk is om ons vanbinnen compleet te voelen.

Boosheid – 150

Boosheid bevat aanzienlijk meer energie dan apathie, verdriet of angst. Er ontstaat verzet: Dit accepteer ik niet. of jier ga ik iets aan doen. Boosheid kan natuurlijk destructief worden wanneer zij omslaat in agressie, haat of wraak. Maar Hawkins laat ook zien dat boosheid juist een beweging vooruit kan zijn wanneer iemand daarvoor vooral machteloos was. Er is wel weer energie beschikbaar.

Trots – 175

Trots voelt krachtiger. Er kan sprake zijn van zelfvertrouwen, prestatiegerichtheid en het gevoel ergens voor te staan. Maar volgens Hawkins blijft trots kwetsbaar wanneer het zelfbeeld afhankelijk is van erkenning, status, gelijk krijgen of beter zijn dan een ander. De houding wordt dan bijvoorbeeld: Mijn manier is de juiste manier. Trots moet zichzelf verdedigen. Zodra het opgebouwde zelfbeeld wordt bedreigd, kunnen boosheid of onzekerheid gemakkelijk terugkeren.

Moed – 200: het kantelpunt

Moed neemt binnen de bewustzijnsschaal een bijzondere plaats in. Hawkins ziet 200 als het omslagpunt.

Hier begint: Ik kan niets doen

te veranderen in: Ik kan hier iets mee.

Het leven is niet ineens probleemloos. Angst, twijfel en verdriet kunnen nog steeds aanwezig zijn. Maar er ontstaat voldoende innerlijke kracht om de situatie onder ogen te zien, verantwoordelijkheid te nemen, te leren en in beweging te komen.

Dat vind ik zelf een van de waardevolste aspecten van de schaal. Je hoeft niet ineens liefde, vreugde of innerlijke vrede te ervaren. Soms is een enorme innerlijke beweging simpelweg: Ik kan dit niet naar: Ik vind dit moeilijk, maar ik kan misschien wel één stap zetten.

Neutraliteit – 250

Bij neutraliteit wordt de behoefte om alles te beheersen kleiner. Niet iedere discussie hoeft gewonnen te worden. Niet alles hoeft precies volgens het eigen plan te verlopen. Er ontstaat meer ruimte voor: Het is oké als het zo gaat, maar het is ook oké als het anders loopt. Volgens Hawkins wordt iemand hierdoor flexibeler, minder veroordelend en minder afhankelijk van een bepaalde uitkomst.

Bereidheid – 310

Bereidheid betekent openstaan voor het leven en voor ontwikkeling. Er ontstaat motivatie om te leren, mee te werken, bij te dragen en verder te groeien. Waar moed zegt: Ik kan het proberen, zegt bereidheid: Ik wil groeien. Er komt steeds meer verantwoordelijkheid voor het eigen leven.

Acceptatie – 350

Acceptatie wordt soms verward met passiviteit, maar Hawkins bedoelt er juist iets anders mee. Acceptatie is niet: Ik kan er toch niets aan doen. Het is eerder: Dit is wat er nu is. Wat kan ik vanuit hier doen? De strijd met de werkelijkheid neemt af. Er is minder behoefte om voortdurend anderen, omstandigheden of het leven de schuld te geven. Daardoor ontstaat meer ruimte voor verantwoordelijkheid en innerlijke vrijheid.

Rede – 400

Op het niveau van rede komt het intellect sterk tot ontwikkeling. Analyse, logica, wetenschap, filosofie, kennis en probleemoplossend denken horen volgens Hawkins bij dit niveau. We kunnen informatie ordenen, abstract denken, verbanden leggen en complexe problemen oplossen. Toch plaatst Hawkins rede niet bovenaan zijn schaal. Het verstand is volgens hem een bijzonder krachtig instrument, maar het vormt niet het eindpunt van bewustzijn. Je kunt ook blijven hangen in analyseren en beredeneren. 

Liefde – 500

Met liefde bedoelt Hawkins iets anders dan verliefdheid, gehechtheid of emotionele afhankelijkheid. Hij beschrijft liefde vooral als een **manier van zijn**: vergevingsgezind, ondersteunend, voedend en compassievol.

De aandacht verschuift van:

Wat krijg ik van jou?

naar:

Wat kan ik werkelijk zien, begrijpen en bijdragen?

Liefde kijkt volgens Hawkins steeds minder vanuit oordeel en steeds meer naar de intrinsieke waarde van het geheel.

Vreugde – 540

Vreugde gaat binnen dit model verder dan tijdelijk plezier of een goed humeur. Hawkins beschrijft het als een diepere vorm van innerlijke vervulling die steeds minder afhankelijk is van externe omstandigheden. Compassie, geduld, dankbaarheid en verbondenheid worden sterker. Geluk hoeft steeds minder van buitenaf te komen.

Vrede – 600

Bij vrede beschrijft Hawkins een toestand waarin de gewone ervaring van afgescheidenheid steeds verder naar de achtergrond verdwijnt. Er is diepe innerlijke stilte, eenheid en moeiteloosheid. Het gevoel dat er voortdurend iets ontbreekt of moet worden opgelost, neemt af. Volgens Hawkins ligt dit bewustzijnsniveau voorbij het gewone intellectuele begrijpen en komt het relatief weinig voor.

Verlichting – 700 tot 1000

Boven vrede plaatst Hawkins de niveaus van verlichting. Hier gaat het binnen zijn spirituele model niet langer vooral om persoonlijke ontwikkeling, maar om het steeds verder verdwijnen van de identificatie met het afzonderlijke ego. In zijn *Map of Consciousness* verbindt Hawkins het hoogste bereik met puur bewustzijn en non-dualiteit: een ervaring waarin de scheiding tussen ‘ik’ en de werkelijkheid uiteindelijk wegvalt.

De schaal is geen vaste identiteit

Dit vind ik belangrijk om te benadrukken. De bewustzijnsschaal hoeft niet te betekenen dat iemand zijn hele leven op één vaste trede staat.

• Je kunt op je werk heel rationeel functioneren en thuis plotseling vanuit angst reageren.
  
• Je kunt bij kritiek in trots schieten, bij verlies intens verdriet ervaren en op een ander moment veel liefde en compassie voelen.

Juist daarom zie ik de bewustzijnsschaal liever als*spiegel dan als meetlat.

Niet: Welk niveau ben ik?

Maar: Vanuit welk bewustzijn reageer ik hier op dit moment?

Boosheid is niet altijd een stap achteruit

Een ander interessant onderdeel van *Letting Go* is dat Hawkins emoties niet simpelweg indeelt in ‘goed’ en ‘fout’. We hebben bijvoorbeeld snel de neiging om boosheid negatief te beoordelen. Maar wanneer iemand lange tijd machteloos of apathisch is geweest, kan boosheid juist betekenen dat er weer levensenergie beschikbaar komt.

Hawkins beschrijft het voorbeeld van iemand die bang is om in het openbaar te spreken. In zijn beschrijving kan iemand bewegen van apathie en verdriet naar angst, verlangen en vervolgens boosheid.Vanuit die boosheid kan de beslissing ontstaan: Nu ga ik hier iets aan doen.

Daarna kunnen trots, moed en uiteindelijk acceptatie volgen. Dat laat iets belangrijks zien: persoonlijke ontwikkeling betekent niet dat je emoties moet overslaan. Een beweging van apathie naar boosheid kan op dat moment juist een stap vooruit zijn.

De interessantere vraag is daarom niet: Hoe kom ik zo snel mogelijk zo hoog mogelijk op de schaal?

Maar: Wat speelt er werkelijk in mij en kan ik daar eerlijk naar kijken?

Je bent je emotie niet

Daarmee komen we bij een belangrijk onderdeel van *Letting Go*. 

• We kunnen angst ervaren zonder angst te zijn.
  
• We kunnen boosheid voelen zonder een boos mens te zijn.
  
• We kunnen verdriet toelaten zonder dat verdriet onze identiteit wordt.

Gevoelens veranderen voortdurend Wanneer we ze leren waarnemen, kan er ruimte ontstaan tussen datgene wat we voelen en datgene wat we zijn. Dat maakt de bewustzijnsschaal voor mij veel meer een spiegel dan een ladder.

En dan komt het ‘Letting Go’

De titel van Hawkins' boek is niet voor niets *Letting Go*. Volgens hem groeien we niet door moeilijke emoties weg te drukken, te ontkennen of zo snel mogelijk te vervangen door ‘positieve gedachten’. Zijn benadering begint juist met erkennen wat er werkelijk aanwezig is.

Heel eenvoudig samengevat: voel wat er is, zonder het onmiddellijk weg te willen hebben.

• Niet onderdrukken.
  
• Niet veroordelen.
  
• Niet eindeloos analyseren.
  
• Maar ook niet alles op een ander afreageren.

Hawkins beschrijft loslaten als het toestaan van een gevoel zonder ertegen te vechten en zonder het onmiddellijk te willen veranderen.

Loslaten betekent dus niet: Dit gevoel mag er niet zijn. Het betekent eerder: Dit is wat ik op dit moment voel. Kan ik het laten bestaan zonder ertegen te vechten? Daar zit een wezenlijk verschil tussen.

De bewustzijnsschaal als spiegel

Je kunt de bewustzijnsschaal heel praktisch gebruiken zonder jezelf een nummer toe te kennen. Wanneer een situatie je raakt, kun je jezelf bijvoorbeeld afvragen:

• Wat voel ik werkelijk?
• Zit er onder mijn boosheid misschien angst?
• Zit er onder mijn behoefte aan controle onzekerheid?
• Probeer ik iets buiten mijzelf te veranderen omdat ik hoop mij daardoor vanbinnen beter te voelen?
• Kan ik erkennen wat ik voel zonder mezelf ervoor te veroordelen?
• Wat zou mogelijk worden wanneer ik vanuit iets meer moed, verantwoordelijkheid of acceptatie naar deze situatie kijk?

Dat is geen opdracht om jezelf naar een ‘hoger niveau’ te dwingen. Het is een uitnodiging tot bewustwording.

Een belangrijke kanttekening bij Hawkins

Hawkins ontwikkelde de bewustzijnsschaal en maakte daarbij gebruik van kinesiologische spiertesten om bewustzijnsniveaus te ‘kalibreren’. Zelf ben ik opgeleid in Toegepaste Kinesiologie en NEI (Neuro Emotionele Integratie). Ik heb in de praktijk ervaren hoe waardevol het werken met het lichaam, emoties, onderliggende overtuigingen en de spiertest kan zijn.

Niet alleen in het werken met anderen, maar zeker ook voor mijzelf en in mijn eigen persoonlijke ontwikkeling heb ik hier aanzienlijk veel aan gehad. Mijn persoonlijke ervaring daarmee staat voor mij los van de vraag of alle uitgangspunten van Hawkins wetenschappelijk bewezen kunnen worden.

De specifieke getallen van de bewustzijnsschaal en het op deze manier kalibreren van bewustzijn zijn geen algemeen erkende wetenschappelijke meetmethode. Dat onderscheid vind ik belangrijk om te benoemen. Tegelijkertijd zou ik het model tekortdoen wanneer we uitsluitend naar de meetbaarheid van de cijfers kijken. Voor mij zit de grootste waarde van de bewustzijnsschaal in iets anders: zichtbaar maken vanuit welke innerlijke toestand we naar onszelf, naar anderen en naar het leven kijken.

• Niet om te bewijzen ‘waar je zit’.
• Niet om jezelf met anderen te vergelijken.
• Niet om zo snel mogelijk naar een zogenaamd hoger niveau te komen.
• Maar om steeds eerlijker te kunnen waarnemen: Wat leeft er op dit moment in mij? Vanuit welke innerlijke toestand reageer ik? En heb ik ruimte om daar bewust anders mee om te gaan?

Misschien is dat uiteindelijk de werkelijke waarde van de bewustzijnsschaal. Niet bepalen waar je staat, maar steeds bewuster worden van waaruit je leeft. Want zodra er bewustzijn ontstaat, ontstaat er ruimte. En in die ruimte ontstaat keuze.

Misschien begint juist daar wat Hawkins letting go noemt: niet steeds hoger proberen te komen, maar steeds vrijer worden van wat je van binnen vasthoudt. En juist in het werken met deze schaal heb ik zelf ervaren hoeveel ruimte er kan ontstaan wanneer je gaat herkennen wat er werkelijk in je speelt en het niet langer hoeft vast te houden.