De bewustzijnsschaal van David R. Hawkins heeft jarenlang een belangrijke plaats gehad binnen mijn opleiding voor Gelukscoach. Niet omdat ik geloof dat bewustzijn in één cijfer te vangen is, maar omdat de schaal een interessante spiegel kan zijn voor de manier waarop we naar onszelf, anderen en het leven kijken.
Hawkins beschreef in zijn Map of Consciousness verschillende niveaus van bewustzijn op een schaal van 1 tot 1000. Daarbij koppelde hij onder andere schaamte, schuld, apathie, angst, verlangen, boosheid, trots, moed, acceptatie, liefde, vrede en verlichting aan verschillende niveaus.
Maar juist die getallen kunnen ook voor verwarring zorgen. Want zodra we een schaal zien, gebeurt er bijna automatisch iets met ons:
we willen omhoog.
Bewustzijn is geen rapportcijfer
Binnen de opleiding voor Gelukscoach konden deelnemers vooraf via onderzoeksbureau Soffos een test doen die een indicatie gaf van waar zij op dat moment op de bewustzijnsschaal uitkwamen. De schaal liep vervolgens als een rode draad door de opleiding. We bespraken de verschillende bewustzijnsniveaus en onderzochten vooral hoe die in het dagelijks leven zichtbaar kunnen worden.
Daarbij merkte ik iets interessants. Mensen wilden vaak graag hoog op de schaal staan.
Dat is eigenlijk niet zo vreemd. Vanaf onze jeugd zijn we gewend geraakt aan cijfers en beoordelingen. Een 9 is beter dan een 6. Nummer één lijkt beter dan nummer tien. Hoog voelt als goed en laag als slecht.
Maar zo heb ik de bewustzijnsschaal nooit willen gebruiken. Het gaat wat mij betreft niet om:
“Hoe hoog sta ik?”
maar veel meer om:
“Van waaruit kijk, voel en reageer ik op dit moment?”
- Reageer ik vanuit angst?
- Wil ik mezelf verdedigen of bewijzen?
- Ben ik boos omdat iets mij raakt?
- Zoek ik bevestiging van anderen?
- Kan ik verantwoordelijkheid nemen?
- Kan ik ook naar de ander kijken zonder meteen te oordelen?
Daar begint bewustwording.
Wat bedoelde Hawkins met de verschillende niveaus?
Hawkins zag zijn schaal niet simpelweg als een ladder waarop sommige mensen beter zijn dan andere mensen. Hij beschreef verschillende bewustzijnsniveaus als verschillende manieren waarop iemand zichzelf en de werkelijkheid ervaart.
Op de lagere niveaus van zijn model spelen bijvoorbeeld schaamte, schuld, apathie, verdriet, angst en verlangen een belangrijke rol. Daarboven komen boosheid en trots.
Boosheid kan bijvoorbeeld destructief zijn, maar binnen Hawkins’ model zit er ook al méér energie en beweging in dan bij apathie of machteloosheid. Iemand komt in verzet. Er ontstaat energie om iets te veranderen. Trots kan vervolgens zelfvertrouwen geven, maar blijft kwetsbaar omdat eigenwaarde nog sterk afhankelijk kan zijn van erkenning, status of gelijk krijgen.
Het belangrijke omslagpunt ligt volgens Hawkins rond 200: moed.
Moed als kantelpunt
Hawkins beschouwde moed als een belangrijk keerpunt. Hier ontstaat volgens zijn model steeds meer bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leven.
- Niet alles ligt meer aan de ander.
- Niet alles hoeft bevochten te worden.
Iemand kan naar een probleem kijken en denken:
Wat kan ík hiermee?
Daarmee verandert volgens Hawkins de manier waarop we onze werkelijkheid benaderen. Waar onder dit kantelpunt veel energie kan verdwijnen in bescherming, verzet, controle, slachtofferschap of strijd, ontstaat vanaf moed steeds meer ruimte om te leren, te veranderen en verantwoordelijkheid te nemen.
Hawkins maakte daarbij het onderscheid tussen Force en Power.
Force probeert iets af te dwingen.
Power komt meer van binnenuit.
Je zou kunnen zeggen: minder duwen tegen het leven en meer leren handelen vanuit innerlijke stevigheid.
Wat neemt volgens Hawkins af en wat neemt toe?
Dat vind ik een van de interessantste kanten van zijn model. Het gaat niet alleen om emoties. Volgens Hawkins verandert er naarmate bewustzijn zich ontwikkelt ook iets in de manier waarop we naar onszelf en anderen kijken.
Er kan geleidelijk minder behoefte ontstaan aan:
- jezelf voortdurend bewijzen;
- anderen de schuld geven;
- controle;
- gelijk krijgen;
- status en erkenning;
- verdedigen van het ego;
- reageren vanuit angst of weerstand.
En er kan juist meer ruimte ontstaan voor:
- verantwoordelijkheid;
- vertrouwen;
- innerlijke stabiliteit;
- begrip;
- openheid;
- compassie;
- vergeving;
- verbinding;
- handelen vanuit integriteit.
Bewustzijn gaat dan niet over het verzamelen van zoveel mogelijk ‘positieve gevoelens’. Het gaat om een verandering in de positie van waaruit je leeft.
Van acceptatie naar liefde
Op het niveau van acceptatie, dat Hawkins rond 350 plaatste, wordt iemand volgens zijn model steeds minder slachtoffer van omstandigheden.
Acceptatie betekent hier niet:
“Ik vind alles goed wat er gebeurt.”
Het betekent eerder:
Dit is wat er nu is. Wat kan ik hiermee?
Daar ontstaat ruimte voor verantwoordelijkheid en oplossingen.
Rond 400 plaatst Hawkins rede en intellect. Dit is het gebied van kennis, logica, wetenschap, analyse en begrip. Dat zijn krachtige vermogens. Maar volgens Hawkins heeft ook het verstand zijn grenzen.
Vanaf ongeveer 500, liefde, verschuift zijn model daarom opnieuw. Met liefde bedoelde hij niet alleen romantische liefde of een prettige emotie. Hij beschreef liefde veel meer als een manier van zijn waarin compassie, verbondenheid en het welzijn van anderen steeds vanzelfsprekender worden. Het eigen ego en eigenbelang verdwijnen daarmee niet ineens, maar bepalen minder sterk alles wat we doen.
En hoe zit het met verlichting?
Bovenaan Hawkins’ schaal bevinden zich niveaus die hij verbond aan vrede, eenheid en uiteindelijk verlichting. En juist daar vind ik voorzichtigheid belangrijk. Ik hoor mensen soms over zichzelf zeggen dat zij ‘verlicht’ zijn of op een zeer hoog bewustzijnsniveau functioneren.
Zelf kijk ik daar anders naar. Want zodra het belangrijk wordt om te kunnen zeggen:
“Ik ben heel bewust.”
“Ik sta boven de 500.”
of
“Ik ben verlicht.”
kun je ook een andere interessante vraag stellen:
Wie wil dat eigenlijk zo graag kunnen zeggen?
Juist het verlangen om hoog op de schaal te staan kan opnieuw een vorm van vergelijking, identiteit of ego worden. Dan gebruiken we een bewustzijnsmodel uiteindelijk om onszelf boven een ander te plaatsen. En dat lijkt mij precies niet de bedoeling.
Je bent geen vast getal
Nog iets wat ik belangrijk vind, een mens is niet simpelweg één bewustzijnsniveau. We kunnen in verschillende situaties heel anders reageren. Je kunt in je werk vanuit vertrouwen en verantwoordelijkheid handelen en vervolgens in een relatie ineens geraakt worden in angst of onzekerheid. Je kunt heel liefdevol met anderen omgaan en bij kritiek plotseling reageren vanuit trots of boosheid. Je kunt op het ene moment volledig accepteren wat er gebeurt en een uur later tegen iets vechten waarvan je absoluut vindt dat het anders moet.
Dat maakt ons menselijk. Daarom gebruikte ik de schaal binnen de opleiding vooral als instrument voor bewustwording. Niet om iemand vast te zetten op een getal. Maar om te onderzoeken:
Wat gebeurt hier in mij?
De schaal als spiegel
Voor mij zit daar nog steeds de grootste waarde van de bewustzijnsschaal.
Niet:
“Waar hoor ik thuis?”
maar:
“Wat herken ik?”
- Misschien herken je dat angst regelmatig je keuzes beïnvloedt.
- Misschien ontdek je dat je veel bevestiging nodig hebt.
- Misschien merk je dat boosheid je helpt om eindelijk een grens te voelen.
- Of misschien ontdek je dat je steeds makkelijker verantwoordelijkheid kunt nemen zonder jezelf of een ander te veroordelen.
Dan gebruik je de schaal niet om jezelf te beoordelen, maar om jezelf beter te leren kennen. En juist dat kan ruimte geven voor verandering.
Maar is de schaal wetenschappelijk bewezen?
Hier is wel een belangrijk onderscheid nodig. Hawkins presenteerde zijn bewustzijnsschaal op basis van zijn eigen spirituele model en maakte daarbij onder andere gebruik van kinesiologische spiertesten of kalibraties.
De getallen op zijn schaal zijn daarom niet hetzelfde als natuurkundig gemeten frequenties in hertz en de volledige schaal geldt niet als een algemeen wetenschappelijk gevalideerd meetinstrument voor bewustzijn. Dat betekent voor mij niet dat het model waardeloos is.
Dit model is zeer waardevol als reflectiekader. Ik gebruik de schaal daarom niet om objectief vast te stellen hoeveel bewustzijn iemand ‘heeft’. Ik vind hem veel interessanter als uitnodiging om jezelf te observeren.
Hoger is niet hetzelfde als beter
Misschien is dit uiteindelijk het belangrijkste wat ik door de jaren heen heb geleerd bij het werken met de bewustzijnsschaal:
maak er geen nieuwe wedstrijd van.
Bewustzijn gaat niet over meer waard worden. Een mens die vanuit angst reageert is niet minder waard dan iemand die op dat moment vanuit vertrouwen reageert. Iemand die verdriet ervaart hoeft niet zo snel mogelijk naar een ‘hoger niveau’. En niemand hoeft eerst een bepaald punt op een schaal te bereiken om goed genoeg te zijn.
Je bent al goed zoals je bent.
Bewustwording betekent niet dat je een betere versie van jezelf moet worden om bestaansrecht te verdienen. Het betekent dat je steeds beter kunt leren zien:
- dit gebeurt nu in mij.
- Dit is mijn angst.
- Dit is mijn behoefte aan controle.
- Dit is mijn trots.
- Dit is mijn liefde.
- Dit is mijn verlangen om gezien te worden.
En vanuit dat bewustzijn ontstaat keuze. Misschien gaat de bewustzijnsschaal daarom uiteindelijk veel minder over hoe hoog je staat dan over hoe eerlijk je naar binnen durft te kijken.
En misschien begint groei precies daar.
Meer verdieping
In deze blog heb ik de bewustzijnsschaal van David Hawkins in hoofdlijnen uitgelegd. Binnen mijn opleiding voor Gelukscoach heb ik jarenlang uitgebreider met dit model gewerkt en onderzocht hoe de verschillende bewustzijnsniveaus zichtbaar kunnen worden in ons dagelijks leven.
In het boek dat ik momenteel schrijf over de opleiding voor Gelukscoach ga ik hier veel dieper op in. Niet alleen op de verschillende niveaus van de schaal, maar vooral op wat er verandert in onze manier van denken, voelen en handelen, hoe bewustzijn kan toenemen of afnemen en hoe je de schaal kunt gebruiken als instrument voor zelfreflectie zonder er een beoordeling of wedstrijd van te maken.
Het boek is momenteel in ontwikkeling, >>hier<< vind je meer informatie.
