Positieve Gezondheid klinkt aantrekkelijk. Het gaat over veerkracht, eigen regie, zingeving en kijken naar wat iemand wel kan. Steeds meer professionals en organisaties maken ermee kennis. Het Spinnenweb wordt ingevuld, medewerkers volgen een workshop en tijdens gesprekken worden andere vragen gesteld.
Maar daarmee werk je nog niet automatisch vanuit Positieve Gezondheid.
Want hoe serieus nemen we eigen regie wanneer iemand een andere keuze maakt dan wij verstandig vinden? Hoeveel ruimte geven we werkelijk als de werkdruk oploopt? En blijven we breed naar mensen kijken wanneer protocollen, planning en resultaten om aandacht vragen?
Juist daar wordt het interessant.
Een mooi model is nog geen andere manier van werken
Het Spinnenweb helpt om breder naar gezondheid en welzijn te kijken. Niet alleen naar lichamelijke klachten, maar ook naar mentaal welbevinden, meedoen, dagelijks functioneren, kwaliteit van leven en zingeving.
Dat kan waardevolle gesprekken opleveren. Toch bestaat het risico dat het Spinnenweb het volgende instrument wordt dat we aan onze werkwijze toevoegen. We stellen nieuwe vragen, maar luisteren nog vanuit onze oude overtuigingen. We praten over eigen regie, terwijl we ondertussen al hebben bedacht wat de ander zou moeten doen.
Dan verandert het formulier, maar niet het gesprek.
Positieve Gezondheid vraagt daarom meer dan kennis van de zes dimensies. Het vraagt dat je jezelf meeneemt in het proces. Jouw houding, aannames, verwachtingen en behoefte aan controle hebben namelijk invloed op de ruimte die de ander ervaart.
Eigen regie klinkt mooi, totdat iemand zelf kiest
Vrijwel iedere organisatie zegt tegenwoordig dat de mens centraal staat. Medewerkers, cliënten of inwoners moeten zoveel mogelijk zelf de regie kunnen voeren.
Maar echte eigen regie betekent ook dat iemand een keuze kan maken die jij niet direct begrijpt. Misschien kiest iemand niet voor de oplossing die volgens jou het beste is. Misschien wil een medewerker iets anders dan de leidinggevende voor ogen heeft. Of misschien blijkt dat iemand op dit moment helemaal niet toe is aan verandering.
- Kun je daar dan bij blijven?
- Kun je onderzoeken wat voor die persoon belangrijk is, zonder het gesprek onmiddellijk in de door jou gewenste richting te sturen?
Dat is moeilijker dan het lijkt. Professionals zijn vaak gewend om te helpen, adviseren en oplossen. Leidinggevenden zijn gewend om richting te geven en resultaten te bewaken. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Maar wanneer jouw oplossing al vaststaat, blijft er weinig ruimte over voor de ander om zelf te ontdekken wat passend is.
Eigen regie geven betekent niet dat je niets meer mag adviseren. Het betekent dat je je bewust bent van het verschil tussen begeleiden en bepalen.
Positieve Gezondheid houdt ook de professional een spiegel voor
Wanneer je met Positieve Gezondheid werkt, stel je vragen aan de ander. Hoe gaat het met je? Wat vind je belangrijk? Wat zou je willen veranderen? Wat helpt jou om een volgende stap te zetten?
Maar hoe vaak stellen we die vragen aan onszelf?
Hoe gaat het eigenlijk met jouw veerkracht? Ervaar jij voldoende ruimte om keuzes te maken? Doe je werk dat voor jou betekenisvol is? En handel je op drukke momenten nog vanuit aandacht, of schiet je vooral in oplossen, controleren en doorgaan?
We kunnen anderen moeilijk uitnodigen om bewust naar hun leven te kijken wanneer we zelf voortdurend over onze grenzen gaan. We kunnen niet geloofwaardig over eigen regie spreken wanneer medewerkers nauwelijks invloed ervaren op hun werk. En we kunnen geen open gesprek verwachten in een omgeving waarin fouten vooral worden afgerekend.
Positieve Gezondheid maakt daardoor ook zichtbaar wat er binnen een team of organisatie speelt.
Niet alleen de vraag ‘Wat heeft deze persoon nodig?’ is belangrijk, maar ook:
- Welke ruimte bieden wij werkelijk?
- Hoe gaan wij om met verschillen en weerstand?
- Luisteren we met oprechte belangstelling?
- Durven we onze eigen overtuigingen ter discussie te stellen?
- Is er ruimte voor kwetsbaarheid, of moet iedereen vooral sterk lijken?
- Doen wij zelf wat we anderen adviseren?
Dat kunnen confronterende vragen zijn. Toch begint juist daar verandering.
Persoonlijk leiderschap is niet hetzelfde als alles aankunnen
Bij persoonlijk leiderschap denken we soms aan daadkracht, zelfvertrouwen en weten waar je naartoe wilt. Maar persoonlijk leiderschap betekent niet dat je altijd sterk moet zijn, overal een antwoord op moet hebben of voortdurend de juiste keuze maakt. Het begint met bewustwording.
Wat gebeurt er in jou wanneer iemand kritiek geeft? Wat doe je wanneer je geen controle hebt? Hoe reageer je onder druk? Vanuit welke overtuigingen neem jij beslissingen? En durf je te erkennen dat jouw manier van kijken niet de enige waarheid is?
Wie zichzelf beter leert waarnemen, krijgt meer keuzevrijheid. Je hoeft dan niet automatisch vanuit een oud patroon te reageren. Je kunt even stilstaan, onderzoeken wat er gebeurt en bewust bepalen wat de situatie nodig heeft.
Dat is niet alleen waardevol voor leidinggevenden. Iedere professional oefent invloed uit op anderen. De manier waarop je luistert, vragen stelt, reageert en ruimte geeft, kan ervoor zorgen dat iemand zich gezien voelt, of juist niet. Persoonlijk leiderschap gaat daarom niet alleen over richting geven aan jezelf. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen voor de invloed die jouw houding op anderen heeft.
Wat gebeurt er wanneer de druk toeneemt?
Het is gemakkelijk om aandachtig te luisteren wanneer er voldoende tijd is. Het is gemakkelijker om ruimte te geven wanneer de uitkomst niet spannend is. Maar de werkelijke cultuur van een organisatie wordt zichtbaar wanneer de druk stijgt.
- Blijven medewerkers dan zelf nadenken of wordt alles van bovenaf bepaald?
- Is er nog ruimte voor het verhaal achter het gedrag?
- Mogen mensen aangeven dat iets niet lukt?
- Worden grenzen gerespecteerd?
- Of vallen we terug op controle, regels en snelle oplossingen?
Juist op die momenten blijkt of Positieve Gezondheid werkelijk onderdeel is van de organisatie of vooral iets is waarover wordt gesproken.
Een medewerker met te weinig veerkracht?
Een leidinggevende merkt dat een ervaren medewerker de laatste tijd stiller is. Ze meldt zich vaker ziek, maakt minder gemakkelijk overuren en geeft aan dat de werkdruk haar te veel wordt.
Tijdens het gesprek vraagt de leidinggevende: 'Wat kun jij zelf doen om beter met de druk om te gaan?’
Er worden mogelijkheden besproken zoals meer bewegen, beter ontspannen en een training in veerkracht. Goedbedoelde adviezen, die op zichzelf best kunnen helpen.
Maar dan stelt de medewerker een andere vraag: 'Kunnen we ook kijken naar waarom de druk al maanden zo hoog is?’
Ze vertelt dat er collega’s zijn vertrokken, taken zijn blijven liggen en zij regelmatig moet invallen. Omdat ze betrokken is en niemand wil teleurstellen, heeft ze lange tijd weinig gezegd. Nu lukt het niet meer.
Op dat moment verandert het gesprek. De vraag is niet langer alleen hoe deze medewerker veerkrachtiger kan worden. Er wordt ook gekeken naar de bezetting, de verdeling van verantwoordelijkheden en de cultuur waarin medewerkers moeilijk durven aan te geven dat iets te veel wordt.
Dat is ook Positieve Gezondheid. Niet meteen proberen iemand aan te passen aan een situatie, maar samen onderzoeken wat er werkelijk speelt. Soms ligt de volgende stap bij de medewerker. Soms bij de leidinggevende of de organisatie. En vaak aan beide kanten. Eigen regie betekent immers niet: zoek het zelf maar uit. Het betekent dat iemand serieus wordt genomen, invloed ervaart en kan meedenken over een oplossing die werkelijk passend is.
Veerkracht is geen oplossing voor een ongezonde werkomgeving
Een gezonde organisatie ontstaat niet doordat medewerkers individueel leren om beter met stress om te gaan. Natuurlijk kunnen ontspanning, beweging en persoonlijke veerkracht helpen. Maar daarmee mogen we ongezonde werkdruk, onduidelijke verwachtingen of gebrek aan invloed niet bij het individu neerleggen.
- Je kunt mensen niet leren om beter voor zichzelf te zorgen en tegelijkertijd een werkomgeving in stand houden waarin nauwelijks ruimte bestaat om dat te doen.
- Een workshop over veerkracht is geen oplossing voor structurele onderbezetting.
- Een cursus timemanagement lost onrealistische verwachtingen niet op.
- En een gesprek over eigen regie is weinig waard wanneer beslissingen al vaststaan.
Positieve Gezondheid vraagt daarom ook om eerlijk te kijken naar systemen, samenwerking en leiderschap. Niet alles wat als een persoonlijk probleem wordt gepresenteerd, is ook werkelijk een persoonlijk probleem. Soms is niet de medewerker onvoldoende veerkrachtig, maar is de organisatie onvoldoende gezond.
Van praten over gezondheid naar anders handelen
Werken vanuit Positieve Gezondheid begint niet met het perfecte gesprek. Het begint met nieuwsgierigheid en de bereidheid om ook naar jezelf te kijken. Dat kan in kleine momenten:
- Eerst luisteren voordat je een oplossing aandraagt.
- Vragen wat iemand zelf belangrijk vindt.
- Niet invullen wat goed is voor de ander.
- Een verschil van mening niet onmiddellijk als weerstand zien.
- Onderzoeken waarom een situatie jou raakt.
- Erkennen dat je iets niet weet.
- Ruimte maken voor een keuze die anders is dan de jouwe.
- Bespreekbaar maken wanneer de werkomgeving zelf ongezond is.
Daarmee wordt Positieve Gezondheid geen los instrument, maar een manier van aanwezig zijn, samenwerken en leidinggeven.
Durf jij jezelf mee te nemen?
Het Spinnenweb kan een prachtig hulpmiddel zijn. Maar het instrument stelt de vragen niet werkelijk, dat doe jij. En de kwaliteit van het gesprek wordt niet alleen bepaald door de woorden die je gebruikt, maar vooral door de houding waarmee je luistert.
Ben je werkelijk nieuwsgierig? Kun je je oordeel even uitstellen? Durf je ruimte te geven zonder de uitkomst te controleren? En ben je bereid dezelfde openheid van jezelf te vragen als van de ander?
Positieve Gezondheid begint daarom niet bij een methode, een formulier of een training. Het begint op het moment dat je niet alleen naar de ander kijkt, maar ook naar jezelf.
Wil je Positieve Gezondheid niet alleen begrijpen, maar ook leren toepassen in gesprekken, samenwerking en de dagelijkse praktijk? Bekijk dan het trainingsaanbod van Heart4Happiness of neem contact op voor een workshop op maat.
