Positieve Gezondheid kennen is iets anders dan ermee werken. Je kunt de zes dimensies en het Spinnenweb begrijpen, maar in de praktijk ontstaat de werkelijke verandering pas wanneer je anders leert kijken, luisteren en vragen stellen.
Niet alleen de klacht of het probleem staat centraal, maar de mens en wat voor hem of haar belangrijk is. Wat speelt er achter de hulpvraag? Wat gaat ondanks de omstandigheden nog wel goed? En waar zou iemand zelf iets in willen veranderen?
In dit artikel lees je hoe je Positieve Gezondheid praktisch toepast in gesprekken, zorg, welzijn en organisaties.
Van het probleem naar de hele mens
In veel professionele gesprekken ligt de nadruk vanzelfsprekend op het probleem. Iemand heeft pijn, ervaart stress, valt uit op het werk of heeft ondersteuning nodig. We willen begrijpen wat er aan de hand is en zoeken vervolgens naar een oplossing. Dat blijft belangrijk. Positieve Gezondheid voegt daar alleen een bredere blik aan toe.
Een lichamelijke klacht kan bijvoorbeeld samenhangen met slecht slapen, zorgen over geld, eenzaamheid, verlies van zingeving of langdurige spanning. Door breder te kijken, wordt zichtbaar wat er in het leven van iemand meespeelt en waar mogelijk ruimte voor verandering ligt.
De vraag verschuift daardoor van:
Wat is er met u aan de hand?
naar:
Wat is voor u op dit moment belangrijk?
Dat lijkt een klein verschil, maar het kan het hele gesprek veranderen.
Het Spinnenweb is een hulpmiddel, geen einddoel
Het Spinnenweb van Positieve Gezondheid brengt zes dimensies in beeld:
- lichaamsfuncties;
- mentaal welbevinden;
- zingeving;
- kwaliteit van leven;
- meedoen;
- dagelijks functioneren.
Het ingevulde Spinnenweb is geen diagnose en ook geen rapportcijfer voor hoe iemand zou moeten leven. Het is een hulpmiddel om stil te staan bij de eigen gezondheid en het leven als geheel. De scores zijn daarom niet het belangrijkste. Het gaat om het gesprek dat eruit voortkomt.
- Wat valt iemand op?
- Waar is iemand tevreden over?
- Welk onderdeel vraagt aandacht?
- En vooral: waar zou diegene zelf iets in willen veranderen?
Volgens het Institute for Positive Health helpt het om het Spinnenweb eerst zelf in te vullen. Door zelf te ervaren wat de vragen oproepen, begrijp je beter wat je van een cliënt, patiënt, inwoner of medewerker vraagt.
Vragen voor het andere gesprek
Een goed gesprek over Positieve Gezondheid hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het vraagt vooral om oprechte aandacht, nieuwsgierigheid en de bereidheid om niet onmiddellijk met oplossingen te komen.
Vragen die je kunt stellen zijn bijvoorbeeld:
- Wat valt je op als je naar je Spinnenweb kijkt?
- Waar ben je tevreden over?
- Wat geeft je op dit moment kracht of energie?
- Waar maak je je zorgen over?
- Wat is voor jou werkelijk belangrijk?
- Op welk gebied zou je iets willen veranderen?
- Wat zou er anders zijn als dat lukt?
- Welke kleine stap zou bij jou passen?
- Wat heb je nodig om die stap te kunnen zetten?
- Wie of wat kan je daarbij ondersteunen?
Niet iedere vraag hoeft gesteld te worden. Volg wat er in het gesprek naar voren komt en geef iemand de ruimte om zelf betekenis te geven aan wat zichtbaar wordt.
Praktijkvoorbeeld uit zorg en welzijn
Een cliënt meldt zich met vermoeidheid en lichamelijke klachten. Wanneer alleen naar de klacht wordt gekeken, gaat het gesprek mogelijk vooral over rust, medicatie, bewegen of verder onderzoek. Bij een bredere verkenning blijkt dat de cliënt nauwelijks sociale contacten heeft sinds het overlijden van de partner. De dagen voelen leeg en er is weinig reden om naar buiten te gaan. De lichamelijke vermoeidheid is werkelijk aanwezig, maar het gemis aan verbinding en betekenis speelt eveneens een grote rol.
De veranderwens van deze persoon hoeft dan niet te zijn: “Ik wil gezonder worden.” Een veel concretere wens kan zijn: Ik wil weer iets hebben om op woensdagochtend voor op te staan. Een passende eerste stap kan vervolgens zijn om samen informatie te zoeken over een buurtactiviteit of om iemand te vragen de eerste keer mee te gaan.
De professional bepaalt niet wat de cliënt moet doen, maar helpt om zichtbaar te maken wat voor deze persoon van betekenis is en welke stap haalbaar voelt.
Praktijkvoorbeeld binnen een organisatie
Een medewerker ervaart hoge werkdruk en weinig energie. De eerste reactie kan zijn om uitsluitend naar planning, taken of timemanagement te kijken. In een breder gesprek blijkt dat de medewerker zich weinig gehoord voelt, nauwelijks invloed ervaart op het eigen werk en niet meer goed weet waarvoor het werk wordt gedaan. De werkdruk speelt mee, maar eigen regie, verbinding en zingeving vragen eveneens aandacht.
Vragen die een leidinggevende kan stellen zijn:
- Van welke werkzaamheden krijg je nog wel energie?
- Wat belemmert je op dit moment het meest?
- Waar zou je meer invloed op willen hebben?
- Wat heb je nodig om je werk beter te kunnen doen?
- Welke kleine verandering kunnen we samen onderzoeken?
Positieve Gezondheid betekent binnen organisaties niet dat de verantwoordelijkheid volledig bij de medewerker wordt gelegd. Ook werkdruk, leiderschap, samenwerking en arbeidsomstandigheden blijven de verantwoordelijkheid van de organisatie. Eigen regie betekent dat iemand invloed en keuzeruimte ervaart, niet dat diegene alles alleen moet oplossen.
Van veranderwens naar een haalbare stap
Een belangrijk onderdeel van Positieve Gezondheid is de veranderwens. Waar wil iemand zelf naartoe? Professionals zijn vaak gewend om te adviseren, behandelen of oplossen. Daardoor bestaat het risico dat zij al een doel formuleren voordat duidelijk is wat de ander werkelijk belangrijk vindt. Een stap heeft meer kans van slagen wanneer deze:
- aansluit bij de wens van de persoon zelf;
- klein en concreet is;
- haalbaar voelt;
- past bij de omstandigheden;
- niet alleen voortkomt uit wat een professional verstandig vindt.
“Ik moet meer bewegen” is bijvoorbeeld nog vrij algemeen. “Ik wandel op maandag na de lunch tien minuten met mijn buurvrouw” is concreter en sluit mogelijk beter aan bij wat iemand werkelijk kan en wil. Het gaat niet om de perfecte stap. Een kleine beweging die bij iemand past, kan waardevoller zijn dan een ambitieus plan dat niet wordt uitgevoerd.
Veelgemaakte fouten bij Positieve Gezondheid
- Het Spinnenweb als meetinstrument gebruiken. Het Spinnenweb is bedoeld als hulpmiddel voor reflectie en gesprek. Het is geen medische diagnose of beoordeling van iemands gezondheid.
- Alle zes dimensies uitgebreid bespreken. Dat is niet altijd nodig. Laat iemand vooral onderzoeken wat op dat moment belangrijk is.
- Meteen oplossingen aandragen. Wanneer je te snel adviseert, neem je het gesprek gemakkelijk over. Luister eerst en onderzoek waar de ander zelf naartoe wil.
- Eigen regie verwarren met alles zelf moeten doen. Mensen kunnen ondersteuning, behandeling of praktische hulp nodig hebben. Eigen regie betekent niet dat iemand er alleen voor staat.
- Alleen het instrument invoeren. Een Spinnenweb aanbieden is nog geen Positieve Gezondheid. De houding, de manier van luisteren en de ruimte voor het verhaal van de ander zijn minstens zo belangrijk.
- Moeilijke omstandigheden te positief benaderen. Positieve Gezondheid betekent niet dat ziekte, pijn, verlies of onrecht positief gemaakt moet worden. Er moet ruimte blijven voor wat zwaar en moeilijk is.
- Positieve Gezondheid begint ook bij jezelf. Wie anderen vanuit Positieve Gezondheid wil begeleiden, kan niet buiten zichzelf blijven staan.
Hoe luister je wanneer iemand iets vertelt waarvoor jij al een oplossing denkt te hebben? Kun je stiltes laten bestaan? Kun je aansluiten bij een keuze die anders is dan wat jij zelf zou kiezen? En durf je te onderzoeken welke overtuigingen jouw professionele handelen beïnvloeden? Door zelf het Spinnenweb in te vullen en je eigen veranderwens te onderzoeken, ervaar je wat deze werkwijze vraagt. Positieve Gezondheid wordt dan minder een methode die je toepast en meer een houding van waaruit je werkt.
Positieve Gezondheid leren toepassen
Positieve Gezondheid toepassen vraagt dus meer dan kennis van de zes dimensies. Het vraagt oefening in luisteren, vragen stellen, reflecteren en het ondersteunen van een veranderwens zonder de regie over te nemen.
Wil je eerst de achtergrond en de zes dimensies beter begrijpen? Lees dan: Wat is Positieve Gezondheid? Een heldere uitleg van de zes dimensies.
Wil je het gedachtegoed zelf leren begrijpen, ervaren en gebruiken? Bekijk dan de online cursus Positieve Gezondheid.
Voor professionals, teams en organisaties bieden we verschillende trainingen Positieve Gezondheid, waaronder de incompany Training Werken met Positieve Gezondheid.
