06 januari 2023 

Interoceptie is het verborgen gevoel dat je geluk vormt

Heb je ooit je hart horen kloppen? Je hoofd bonzen? Je handpalmen zweten? Je ogen zwaar voelen worden? Zo ja, dan heet dat interoceptie.

Er is steeds meer bewijs dat signalen die van onze interne organen naar de hersenen worden gestuurd een belangrijke rol spelen bij het reguleren van emoties en het welzijn bevorderen. Interoceptie heeft een enorme invloed op veel gebieden van ons leven, zoals zelfregulering, geestelijke gezondheid en sociale verbinding.

Interoceptie is kort gezegd de feedback van onze interne organen naar onze hersenen, de waarneming van onze innerlijke fysiologie. Het helpt te voelen en te begrijpen wat er in ons lichaam gebeurt. Het is de bewuste waarneming van de fysiologische staat van het lichaam, zoals hartslag, ademhaling, dorstgevoel, maar ook sensaties van buiten het lichaam als smaak, pijn en aanraking en van affecten gevoelens, de basale ervaren lichamelijke gevoelens.

Kortom: Interoceptie omvat alle signalen van je interne organen, inclusief je cardiovasculaire systeem, longen, darm, blaas en je nieren, waarbij er een constante communicatiedialoog tussen de hersenen en je organen. Veel hiervan vindt onbewust plaats, en dat is maar goed ook,  het zou veel energie kosten om de automatische feedback tussen hersenen en lichaam, bijvoorbeeld om je bloedsuikerspiegel te stabiliseren, bewust te zijn. Maar veel van deze sensaties, zoals spanning in je spieren, of het kloppen van je hart zijn wel belangrijk voor je bewuste mind en tevens voor je welzijn.

Interoceptie  is misschien minder bekend dan de "naar buiten gerichte" zintuigen zoals zicht, gehoor, smaak, aanraking en geur, maar het heeft enorme gevolgen voor je welzijn en geluksbeleving. Wetenschappers hebben aangetoond dat onze gevoeligheid voor interoceptieve signalen ons vermogen kan bepalen om onze emoties te reguleren, en onze daaropvolgende gevoeligheid voor psychische problemen zoals angst en depressie.

Een voorbeeld van interoceptie is een volle blaas hebben en weten dat je moet plassen. Dit zijn homeostatische behoefte, net zoals zuurstofregulatie, thermoregulatie, honger, dorst. Je lichaam bewaakt de homeostase en zonodig geeft je lichaam een signaal om actie te ondernemen, bijvoorbeeld drinken bij dorst. Er zijn daarnaast sensorische affecten en emotionele affecten. Bijvoorbeeld een gevoel van frustratie voelen en dit reguleren. Heb je onvoldoende contact met deze gevoelens, gebrek aan interoceptie, dan kun je bij langdurige frustratie in een staat van apathie terecht komen. Luisteren naar je lichaam is een manier om te investeren in je geluksbeleving.

Hoe beter je in staat bent tot interoceptie, hoe beter je de eigen emoties kunt (leren) reguleren, hoe groter je zelfbewustzijn is. Lichaamseigenaarschap!

Hoe je je van binnen voelt heeft een impact op je emoties. Een naar gevoel betekent niet noodzakelijkerwijs dat er iets mis is; het kan gewoon betekenen dat je lichaam overbelast is: je innerlijke fysieke toestand. Afstemmen op het lichaam en met je bewustzijn de interoceptieve signalen veranderen, helpt bij  een groot aantal psychische problemen, trauma's en heeft een positief effect op je geluksgevoel. Alleen door naar het hart te luisteren, zo lijkt het, kunnen we beter voor de mind zorgen.

Uiteraard behandelen we interoceptie in de opleiding voor Gelukscoach en leer je technieken voor het vergroten ervan.

Als je in een veilige en comfortabele positie zit, sluit je ogen en probeer je hart in je borst te voelen kloppen. Kun je, zonder je handen te bewegen om je polsslag te nemen, elke beweging voelen en het ritme tellen? Of heb je moeite om überhaupt iets te ontdekken? Deze eenvoudige test is slechts één manier om uw "interoceptie" te beoordelen - de perceptie van je hersenen van de toestand van je lichaam.

Interoceptie is dus een belangrijk mechanisme voor mentale en fysieke gezondheid, waarbij het begrijpen van de signalen van ons lichaam ons helpt emotionele en fysieke toestanden te begrijpen en te reguleren,

Professor Antonio Damosio kwam met het begrip somatische markers. Hij stelde voor dat emotionele gebeurtenissen beginnen met niet-bewuste veranderingen in lichaamstoestanden: 'somatische markers'. Deze fysiologische reactie vindt plaats voordat je je zelfs maar bewust bent van de emotie, en het is pas wanneer de hersenen de verandering in de interne toestand van het lichaam detecteren, door interoceptie, dat we het gevoel daadwerkelijk ervaren en toestaan dat het ons gedrag vormgeeft. Zonder het heen-en-weer tussen de hersenen en het lichaam zouden de gevoelens van verdriet of opwinding niet bestaan.

We weten nu dat veel mensen moeite hebben om zich af te stemmen op hun interoceptieve signalen, en dit kan worden gemeten door middel van verschillende oefeningen. Je kunt proefpersonen bijvoorbeeld vragen om hun hartslag over een minuut te tellen en dat vervolgens te vergelijken met de daadwerkelijke meting. Of je kunt opnames van een gewone beat afspelen en de deelnemers vragen om te zeggen of het synchroon loopt met hun eigen hart of niet. Je kunt interoceptief bewustzijn ook meten met vragenlijsten die mensen vragen hoe vaak ze de signalen van hun lichaam opmerken.

Het is logisch: als je meer bedreven bent in het nauwkeurig detecteren van je lichamelijke signalen, zul je in staat zijn om meer genuanceerde interpretaties van je gevoelens over een situatie te vormen, en dit zou je op zijn beurt moeten helpen om verstandigere keuzes te maken over de beste manieren om te reageren.

Alhoewel dit alles nog in de kinderschoenen staat, kun je interoceptieve bewustzijn vergroten. Mindfulness helpt hier onder andere bij. Misschien wel het meest intrigerend is dat interoceptie ons kan helpen begrijpen waarom bepaalde fysieke oefeningen zo goed kunnen zijn voor onze mentale gezondheid. Om te beginnen kunnen regelmatige trainingen de aard van de signalen die je hersenen ontvangen veranderen, bijvoorbeeld inspanning, met name gericht op krachttraining. Naarmate je fitter wordt en organen zoals het hart bedrevener worden in het omgaan met spanning, zal je lichaam een veerkrachtiger reactie vertonen op veranderende omstandigheden, veranderingen die kunnen overslaan naar je emotionele welzijn. Even belangrijk is dat de oefening ertoe moet leiden dat je meer aandacht hebt voor die signalen van je lichaam, zodat je ook nauwkeuriger bent in het lezen en interpreteren van de veranderingen die je detecteert.

Interoceptie, zo lijkt het, is een van onze belangrijkste zintuigen. En door een beetje meer aandacht te besteden aan de signalen die het je stuurt, voel je je misschien gezonder in lichaam en geest.

Als je in je jeugd nare dingen hebt meegemaakt, kan je beleving van mentale en fysieke pijn worden verstoord. Het lichaam echter houdt deze ingrijpende ervaringen 'vast', er ontstaat een stressgevoeligheid en stress reactiviteit. Zelfregulatie is hierin essentieel. Hoe ga ik om met wat er in mijn lichaam gebeurt? Omdat het lichaam deze ingrijpende ervaringen vasthoudt, zal je ook met het lichaam 'moeten' werken om trauma's te helen. Lichaamswerk in plaats van alleen cognitieve gesprekken.

Zelfregulering is het vermogen om je los te maken van je emotionele toestand. Het vermogen om emoties in jezelf te managen en op gepaste wijze te uiten. Zelfregulering gaat verder dan emoties beheersen. Het gaat over emoties en impulsen gewaarzijn, ze herkennen alsmede haar uitwerking ervan. Veiligheid en vooral leren verbinden is heel belangrijk voor herstel van ingrijpende jeugdervaringen.

Over de schrijver
Sheila Neijman is psycholoog & gelukscoach. Zij helpt mens en organisatie groeien naar een hoger geluksbewustzijn.
Reactie plaatsen