Wat gooien we allemaal onder Geluk?

Geluk. We praten er veel over. We willen gelukkig zijn, gelukkig werken, een gelukkig gezin en het liefst ook een gelukkig leven.  Maar wat bedoelen we eigenlijk wanneer we zeggen dat we gelukkig zijn?  Is geluk hetzelfde als tevreden zijn met je leven? Is het je goed voelen? Veel positieve emoties ervaren? Geen problemen hebben? Of gaat werkelijk geluk misschien over iets heel anders?

Hoe langer ik mij met geluk, emoties en bewustzijn bezighoud, hoe interessanter ik deze vraag vind.  Want misschien zoeken we geluk soms op de verkeerde plek.

Tevreden zijn is niet hetzelfde als gelukkig zijn

Wanneer onderzoekers geluk meten, wordt vaak gevraagd hoe mensen hun leven als geheel beoordelen.

Bijvoorbeeld:  Alles bij elkaar genomen, hoe tevreden ben je met je leven?

Zo'n vraag vertelt ons iets belangrijks. Je kijkt naar je werk, gezondheid, relaties, financiële situatie, woonomgeving, vrijheid en andere omstandigheden en maakt als het ware de balans op.

Dat noemen we levenstevredenheid.

Maar levenstevredenheid is niet het hele verhaal.

• Je kunt namelijk veel hebben om tevreden over te zijn en je vanbinnen toch onrustig, leeg of ongelukkig voelen.
• Je kunt een fijne baan hebben en toch iedere zondagavond spanning voelen.
• Je kunt een liefdevol gezin hebben en jezelf ondertussen volledig voorbijlopen.
• Je kunt gezond zijn, een mooi huis hebben en genoeg mensen om je heen hebben, maar toch het gevoel hebben dat er iets ontbreekt.

En andersom kan iemand door een moeilijke periode gaan en tegelijkertijd momenten van liefde, verbondenheid, betekenis of zelfs diep geluk ervaren.

Daarom vind ik de vraag ‘Hoe tevreden ben je met je leven?’ iets anders dan de vraag:

‘Hoe ervaar jij je leven van binnenuit?’

Geluk bestaat uit meerdere lagen

Ook binnen de psychologie wordt welbevinden breder bekeken dan alleen maar ‘je goed voelen’.  Het gaat bijvoorbeeld over hoe je je leven beoordeelt, welke prettige en onprettige emoties je ervaart, hoe je functioneert, welke betekenis je aan je leven geeft en in hoeverre je verbondenheid en richting ervaart.

Dat maakt geluk veel rijker dan een cijfer tussen 1 en 10.

Toch hebben we geluk in onze maatschappij vaak gekoppeld aan een soort ideale toestand:

- alles gaat goed,
- je voelt je goed,
- je denkt positief,
- je bent dankbaar,
- je hebt succes
- en vooral: je bent niet verdrietig, boos, bang of onzeker.

Maar een mens werkt niet zo.

Gelukkig zijn betekent niet dat je altijd gelukkig moet voelen

Misschien is dit wel een van de grootste misverstanden rond geluk.  We zijn gaan denken dat moeilijke emoties het tegenovergestelde van geluk zijn.

• Verdriet moet weg.
• Boosheid moeten we beheersen.
• Angst moet worden overwonnen.
• Teleurstelling moeten we zo snel mogelijk ombuigen naar iets positiefs.

En als we ons slecht voelen, denken we al snel dat er iets verkeerd gaat.  Maar emoties horen bij het mens-zijn.  Verdriet kan ontstaan omdat iets of iemand belangrijk voor je is.  Angst kan je waarschuwen voor gevaar of onzekerheid.  Boosheid kan aangeven dat iets je raakt, dat een grens wordt overschreden of dat iets indruist tegen wat jij belangrijk vindt.  Teleurstelling vertelt je dat je ergens op had gehoopt.

Een emotie is daarom niet automatisch positief of negatief.  Sommige emoties voelen prettiger dan andere. Dat is iets anders.

De valkuil van alleen maar positief denken

Positief denken kan enorm helpend zijn. Net als dankbaarheid, optimisme, vriendelijkheid en aandacht voor wat wel goed gaat.  Maar positief denken wordt problematisch wanneer we het gebruiken om niet te hoeven voelen wat er werkelijk in ons leeft.

• Wanneer je verdrietig bent en tegen jezelf zegt: Ik moet dankbaar zijn.
• Wanneer je boos bent en denkt: Ik mag niet boos zijn.
• Wanneer je bang bent en jezelf vertelt: Ik moet gewoon positief blijven.

Dan voeg je eigenlijk een tweede probleem toe.  Eerst is er de emotie.  En vervolgens komt daar het oordeel over die emotie bovenop.

Ik zou dit niet moeten voelen.

Juist daar kan innerlijke strijd ontstaan.  Werkelijk emotioneel bewustzijn begint niet bij het wegmaken van wat je voelt, maar bij het durven waarnemen ervan.

Wat gebeurt er wanneer je een emotie wel toelaat?

Een emotie toelaten betekent niet dat je alles wat je voelt onmiddellijk moet uiten.  Boosheid voelen betekent niet dat je tegen iemand moet schreeuwen.  Angst voelen betekent niet dat je angst altijd gelijk heeft.  Verdriet voelen betekent niet dat je erin hoeft te verdwijnen.

Het betekent dat je kunt opmerken:

Dit is wat ik nu voel.

Zonder onmiddellijk te vluchten, te onderdrukken, te verklaren of te handelen.  Dat kleine verschil is enorm.

Want tussen een emotie hebben en handelen vanuit een emotie zit ruimte.

En juist in die ruimte ontstaat bewustzijn.

Je bent niet je emotie

Wanneer je midden in een emotie zit, kan het voelen alsof die emotie jou volledig overneemt.

• Ik ben boos.
• Ik ben bang.
• Ik ben verdrietig.

Maar je kunt ook leren waarnemen:

• Ik merk boosheid op.
• Ik voel angst.
• Er is verdriet.

Dat lijkt misschien een klein verschil in taal, maar innerlijk verandert er iets belangrijks.  Je bent niet langer volledig samengevallen met wat je voelt. Je kunt de emotie observeren, onderzoeken en er bewust mee omgaan.

Je kunt jezelf vragen:

• Wat gebeurt er in mij?
• Wat heeft dit geraakt?
• Welke behoefte of waarde speelt hier?
• Is mijn interpretatie van de situatie werkelijk waar?
• Wat heb ik nu nodig?
• Hoe wil ik hiermee omgaan?

Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van emotioneel bewustzijn.

En dan die boosheid…

Boosheid is een prachtig voorbeeld.  Veel mensen hebben geleerd dat boosheid ongewenst is.

• Je moet je inhouden.
• Je moet aardig blijven.
• Je moet je niet zo druk maken.

Maar boosheid ontstaat niet zomaar. Het kan bijvoorbeeld optreden wanneer je je bedreigd voelt, wanneer iets niet gaat zoals je wilt, wanneer je onrecht ervaart of wanneer iemand over een grens gaat.

Dat betekent niet dat iedere boze gedachte klopt.  En het betekent ook niet dat je boosheid automatisch moet volgen.  Maar je kunt haar wel onderzoeken.

Misschien ontdek je:

Hier laat ik al veel te lang over mijn grens gaan.

Of:

Ik verlang naar erkenning.

Of juist:

Ik reageer op iets ouds en deze situatie raakt een gevoel dat ik al langer met me meedraag.

Daar begint bewustzijn.  Niet bij het veroordelen van de emotie, maar bij nieuwsgierigheid naar wat er in jou gebeurt.

Van reageren naar bewust kiezen

Wanneer we ons niet bewust zijn van wat we voelen, reageren we gemakkelijk automatisch.

• We trekken ons terug.
• We vallen aan.
• We pleasen.
• We beschuldigen.
• We blijven piekeren.
• We verdoven onszelf met afleiding.
• Of we doen alsof er niets aan de hand is.

Bewustzijn geeft je een andere mogelijkheid.  Je kunt voelen wat er gebeurt en vervolgens kiezen wat je ermee wilt doen.  Dat betekent niet dat je nooit meer uit je slof schiet, nooit meer bang bent of nooit meer verdriet ervaart.  Het betekent dat je jezelf steeds beter leert kennen.  En dat je minder automatisch wordt bestuurd door alles wat zich in jou aandient.

Misschien begint geluk wel hier

Voor mij is geluk daarom nauw verbonden met bewustzijn.  Niet met een leven waarin alles perfect verloopt.  Niet met het voortdurend najagen van prettige emoties.  En ook niet met het vermijden van alles wat pijn doet.

Geluk ontstaat voor mij wanneer je steeds meer in staat bent aanwezig te zijn bij je eigen leven.  Wanneer vreugde er mag zijn.  Maar ook verdriet.  Wanneer je kunt genieten zonder bang te zijn het te verliezen.  Wanneer je boosheid kunt voelen zonder door boosheid te worden overgenomen.  Wanneer je merkt dat je bang bent en toch bewust kunt kiezen.  Wanneer je jezelf niet langer hoeft af te wijzen omdat je iets voelt wat je liever niet zou voelen.

Geluk betekent niet dat iedere dag goed voelt.
Geluk betekent dat je steeds beter leert leven met alles wat het leven in jou raakt.

Geluk vraagt geen perfect leven

We besteden ontzettend veel energie aan het verbeteren van onze buitenwereld.

• Een beter huis.
• Meer inkomen.
• Een andere baan.
• Een mooi lichaam.
• Meer succes.
• Een fijne relatie.
• Meer vrije tijd.

En natuurlijk kunnen deze dingen bijdragen aan ons welbevinden.  Maar geen enkele uiterlijke omstandigheid kan voorkomen dat je in je leven ook verlies, onzekerheid, angst, teleurstelling en verandering zult ontmoeten.

De vraag is daarom niet alleen:

Hoe krijg ik een leven waarin ik gelukkig kan zijn?

Misschien is een belangrijkere vraag:

Hoe leer ik aanwezig te blijven in mijn leven, ook wanneer het niet gaat zoals ik had gehoopt?

Van geluk zoeken naar jezelf leren kennen

Wanneer je geluk alleen buiten jezelf zoekt, blijft er altijd iets nieuws nodig.

• Wanneer dit lukt, dan…
• Wanneer ik die baan heb, dan…
• Wanneer mijn relatie beter is, dan…
• Wanneer ik meer rust heb, dan…
• Wanneer ik eindelijk van mijn onzekerheid af ben, dan…

Maar misschien hoeft geluk niet voortdurend ergens in de toekomst te liggen.  Misschien begint het juist bij dichter bij jezelf komen.

• Bij voelen wat je voelt.
• Bij herkennen wat je denkt.
• Bij ontdekken welke overtuigingen en patronen je meedraagt.
• Bij luisteren naar wat belangrijk voor je is.
• Bij leren loslaten wat je niet langer dient.
• En bij jezelf steeds minder verlaten op momenten waarop het moeilijk wordt.

Dus, wat is geluk?

Er bestaat geen definitie die voor ieder mens precies hetzelfde betekent.  Maar voor mij is geluk veel meer dan tevredenheid met de omstandigheden van je leven.  Het is ook geen permanente staat waarin je je voortdurend goed voelt.  Geluk heeft te maken met hoe bewust je je eigen leven kunt ervaren.

• Met verbinding.
• Met betekenis.
• Met vrijheid.
• Met het vermogen om emoties te voelen zonder eraan ten onder te gaan.
• Met jezelf leren kennen, juist in de stukken die je liever niet zou willen zien.

En misschien uiteindelijk met iets heel eenvoudigs:

niet langer voortdurend proberen een ander leven te voelen dan het leven dat zich op dit moment in jou afspeelt.

Daar ontstaat ruimte.

En in die ruimte kan iets groeien wat veel dieper gaat dan alleen tevreden zijn.

Daar begint voor mij geluk.